Witaj po tej stronie…

Bardzo zainteresował mnie ten wpis w gazecie „Klub Miłośników Piosenki” (1979r.)
Zdjęcie w punkt.
” Redakcja otrzymała wiele pytań świadczących o trudnościach i wątpliwościach związanych z odtwarzaniem płyt. Zamiast odpowiedzi indywidualnych przedstawiam w tym odcinku wyjaśnienia ogólne ułatwiające zrozumienie zasady zapisu i odtwarzania płyty.
Płyta jest nośnikiem dźwięku zapisanego w systemie mechanicznym. W swoim rozwoju system ten został usprawniony przez zastosowanie przetworników elektroakustycznych (dokładniej elektromechanicznych) co pozwoliło na dołączenie całego toru elektroakustycznego. Ale niezależnie od tych usprawnień pozostał mechaniczny system utrwalania dźwięku. Z tego względu ciągle najistotniejszym problemem jest współpraca naciętego rowka płyty z igłą oraz własności mechaniczne przetwornika, w którym jest zamocowana igła, wreszcie mechanika ramienia prowadzącego przetwornik itd. Z całą pewnością wierny odczyt zapisanego dźwięku może nastąpić jedynie wtedy, kiedy ruch igły będzie dokładnie powtarzał pozorne ruchy przesuwającego się rowka i tylko rowek będzie powodował ruch igły.
Czemu tak wielkie znaczenie tej pozornie oczywistej prawdy? Dlatego, że z niedoceniania tego faktu pojawiają się liczne kłopoty z odczytem. Wiele przyczyn zakłóca ten proces. Są to: dodatkowe ruchy pionowe i poziome całej płyty wynikające z niewłaściwego napędu, zanieczyszczenie rowka, niewłaściwy kąt ustawienia igły, zniszczenie gładkiej powierzchni rowka (zdarta płyta), niewłaściwy nacisk igły (zdarta igła) i wiele innych. O wadze tego problemu świadczy fakt ustawicznych poszukiwań i znajdowanie nowych rozwiązań. Nowe profile igieł to rezygnacja ze stożkowego kształtu o przekroju kolistym na przekrój eliptyczny, tak że igła przypomina obłą łopatkę umieszczoną poprzecznie w rowku. Taka właśnie jest konstrukcja igieł eliptycznych Shibata.
Do spraw geometrii i problemów z tym związanych wrócę w dalszych odcinkach, teraz jedynie zwracam na to uwagę, bo wierne przeniesienie zapisu w systemie mechanicznym i bez tych ubocznych efektów jest bardzo trudne.Zauważmy trudność zasadniczą a jest nią szeroki zakres przenoszonych częstotliwości, bo biorąc pełne pasmo akustyczne od 20 Hz do 20000 Hz, częstotliwość najwyższa jest 1000 razy większa od najniższej.
Ruch igły, jak każdy inny ruch, daje się opisać fizycznymi wielkościami prędkości, przyspieszenia i drogi. W naszym przypadku droga — to wychylenie igły z położenia środkowego. Zauważmy, że dla zapisania różnych częstotliwości, przyjmując jednakowe (stałe) wychylenie, niezbędna jest zmienna prędkość. Przy stosunku częstotliwości jak 1:1000, niezbędna zmiana prędkości byłaby też w stosunku 1:1000. Można też zrobić inaczej, przyjąć stałą prędkość poprzecznego ruchu igły, lecz wtedy wychylenie rowka będzie zależne od częstotliwości i dla skrajnych częstotliwości stosunek amplitud wyniesie jak 1000:1. Dla ułatwienia posłużę się przykładem, zakładając dla 20000 Hz wychylenie rowka o 10 mikronów (tyle ile mniej więcej wynosi promień wierzchołka igły) w tych samych warunkach dla 20 Hz uzyskamy wychylenie 10 milimetrów (1 cm.). Jest to w oczywisty sposób niemożliwe. Z tego też względu w czasie zapisu płyty wprowadzana jest korekcja systemu zapisu. Pierwotnie przyjęto ustalenie (odnosi się do płyt 78 obr/min) stosowania stałego wychylenia do ok. 500 Hz, a dla wyższych częstotliwości stałą prędkość. W dalszym rozwoju ustalono bardziej skomplikowane zasady korekcji. Ostatnio powszechnie się stosuje charakterystyki RIAA.

Zdjęcie w ulepszonej jakości z wykorzystaniem narzędzi AI.
Odbiorca płyty na ogół niewiele wie o charakterystykach zapisu konkretnej płyty, szczególnie dotyczy to płyt starszych, bo różne firmy stosowały różne charakterystyki. Z tego względu w gramofonach profesjonalnych stosowano przełączniki charakterystyk. Powszechnie stosowane gramofony nie posiadają takich przełączników. Dodatkowa komplikacja tego zagadnienia, to stosowanie różnych typów przetworników: magnetycznych i piezoelektrycznych (krystalicznych). Różnią się one zasadą działania, i tak, wszystkie przetworniki z obwodem magnetycznym niezależnie od konstrukcji są wrażliwe na prędkość ruchu igły (przetworniki prędkościowe), a wszystkie przetworniki piezoelektryczne są wrażliwe na wychylenie (przetworniki wychyleniowe).
Wspomniałem już o niejednorodnej zasadzie zapisu, o zmiennym wychyleniu i prędkości dla różnych obszarów pasma akustycznego. Z tego względu sygnał wyjściowy z przetwornika prędkościowego różni się od sygnału uzyskanego z przetwornika wychyleniowego. Oczywiście istnieją możliwości korygowania tych sygnałów we wzmacniaczu. Z tego powodu, że wymagane są różne korekcje dla różnych typów przetwornika, wzmacniacze wyższej klasy posiadają oddzielne wejście dla gramofonu magnetycznego i piezoelektrycznego (krystalicznego). W gorszej sytuacji znajdują się fonoamatorzy, którzy stosują wzmacniacz o jednym uniwersalnym gnieździe dla gramofonu niezależnie od typu przetwornika. Na pociechę należy jednak dodać, że przy odpowiednio dobranej impedancji (obciążeniu) wejściowej wzmacniacza, przetwornik wychyleniowy zachowuje się podobnie do przetwornika prędkościowego. Krótko mówiąc, zachodzi efekt kompensacji w kierunku właściwym, poprawiający końcowy efekt brzmieniowy.
Ostateczną korektę zgodną z upodobaniem odbiorcy można ustawić, posługując się regulatorami barwy. Należy jednak pamiętać, że regulacje te dotyczą obszarów wysokich ok. 10000 Hz i niskich ok. 80 Hz, natomiast przegięcie charakterystyki i związane z tym kłopoty dotyczą obszaru od 300 do 4000 Hz. Najlepiej zatem stosować sprzęt z fabrycznie ustawioną charakterystyką korekcji zgodnie z RIAA. Ostatnio produkowane wzmacniacze firmy Fonika-Unitra spełniają te wymagania. Należy też pamiętać o stosowaniu możliwie najlepszych przetworników, bo one mają zasadniczy wpływ na efekt brzmieniowy. Nawet najlepszy wzmacniacz nie wyrówna zdeformowanej charakterystyki przetwornika.
mgr inż. Władysław Wygnański, „Klub Miłośników Piosenki” 1979r., nr 67
Dzięki, że dotarliście do końca:)

W innych sprawach zapraszam do kontaktu:
Współpraca/Kupno/Wymiana/Sprzedaż
miastowinyli@gmail.com
Views: 35
