Bitwa pod Laskami i Anielinem (koło Pionek)

Dziś chciałbym podzielić się ciekawostkami związanymi z tablicami jakie zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Jak się okazuje tablica upamiętniająca bitwę pod Laskami i Anielinem, która jest wyeksponowana na Grobie Nieznanego Żołnierza – nie jest tablicą pierwotną.

Będąc w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku nie ukrywam, że moją uwagę przykuła tablica poświęcona bitwie pod Laskami i Anielinem, dlaczego tam się znalazła i jaka była historia podobnych tablic? Tego dowiemy się od wspomnianego Pawła Przeździeckiego.

„Moją uwagę przykuła tablica poświęcona bitwie pod Laskami i Anielinem”…

Panie Pawle, dlaczego tablica sygnowana wspomnieniem o bitwie pod Laskami i Anielinem znajduje się u Państwa w Muzeum?

” Od czasu odsłonięcia Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie w 1925 roku liczba, układ i treść tablic zmieniała się kilkukrotnie. Pierwotnie powstały cztery tablice z listą bitew opracowaną przez Wojskowe Biuro Historyczne. Dwie z nich odnosiły się do polskiego czynu zbrojnego w latach Wielkiej Wojny, zatem 1914-1918, dwie pozostałe – do okresu formowania się granic Rzeczpospolitej w latach 1918-1920. 

To właśnie te cztery tablice określiliśmy w podpisie na wystawie jako pierwotne. Ich oryginały przetrwały
II wojnę światową, po 1945 roku zostały jednak zdemontowane w związku z odbudową Grobu Nieznanego Żołnierza oraz zmianą narracji historycznej. Szczęśliwie nie uległy zniszczeniu – dwie z nich, poświęcone okresowi 1918-1920, zostały przekazane do Muzeum Wojska Polskiego. Dwie pozostałe wykorzystano powtórnie jako nośnik nowej treści – zmienionej listy bitew. Łącznie w latach 1946-1990 nad Grobem Nieznanego Żołnierza wisiało sześć tablic, z czego cztery całkiem nowe i dwie obrócone, z wyrytą nową treścią.

Obecna tablica ze wspomnieniem Bitwy pod Laskami i Anielinem.

W 1990 roku na Grobie Nieznanego Żołnierza ponownie powieszono cztery tablice z przedwojenną treścią. Prawdopodobnie nie wszystkie z nich są tablicami przedwojennymi. Świadczy o tym odmienne liternictwo i różnice w pisowni niektórych miejscowości, np. na płycie z 1925 roku widniała pozycja „Kubań-Odesa”, obecnie jest to „Kubań-Odessa”. Świadczy to, że w 1990 roku przywrócono pierwotną listę bitew, modernizując zapis. To z kolei może sugerować, że wszystkie pierwotne, oryginalne tablice z 1925 roku, pozostają nieużywane – być może w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego.

W trakcie prac nad naszą wystawą postanowiliśmy dokonać rekonstrukcji tablic pierwotnych (z 1925 roku) co do wymiarów, materiału, treści, pisowni oraz detali liternictwa. Podstawą rekonstrukcji były materiały przygotowane przez przedwojenne Wojskowe Biuro Historyczne oraz przedwojenne fotografie Grobu Nieznanego Żołnierza, zachowane m.in. w Narodowym Archiwum Cyfrowym. Płyty dla Muzeum wykonał pan Marek Moderau, artysta-rzeźbiarz, który realizował zamówienie na nowe tablice wieszane nad Grobem Nieznanego Żołnierza w 2016 i w 2017 roku. Tablice widoczne na wystawie stałej naszej instytucji są z tego samego materiału – monzodiorytu kwarcowego, zwanego też przedborową od miejsca wydobycia. 

Zgodnie z moją wiedzą wśród tablic obecnie eksponowanych przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie znajdują się cztery tablice poświęcone walkom w latach 1914-1918 i 1918-1920. Wmurowano je w miejsce pierwotnych tablic; np. płyta, której pierwszą pozycją jest bój pod Laskami i Anielinem, wisi na filarze po lewej stronie od ozdobnych krat z krzyżem Virtuti Militari, na prawo zaś znajduje się płyta zaczynająca się od zmagań o Lwów. Po 1990 roku na innych powierzchniach filarów pojawiło się wiele innych tablic, stąd nie zawsze łatwo unaocznić te z najwcześniejszą treścią. 

W latach 1945-1946 Grób Nieznanego Żołnierza odgruzowano i odbudowano. Ze względu na zmianę sytuacji politycznej tablice poświęcone czynowi niepodległościowemu oraz okresowi walk o granice – w tym wojnie polsko-bolszewickiej – zostały zdemontowane. Na miejsce czterech dotychczasowych tablic wmurowano sześć nowych, których motywem przewodnim było „Wojsko Polskie w walce z faszyzmem i hitleryzmem” w latach 1936-(od udziału tzw. Dąbrowszczaków w bitwie przeciwko oddziałom frankistowskim o Madryt)-1945″.